İş hukuku uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk, 2018 yılından itibaren Türk hukuk sisteminin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ile tazminat talepleri için dava açılmadan önce arabuluculuk sürecinin tamamlanması zorunludur. İşe iade taleplerinde de arabuluculuğa başvuru, dava şartı olarak öngörülmüştür. Bu kapsamlı rehberde, iş hukukunda zorunlu arabuluculuğun tüm boyutlarını, başvuru sürecini, süreleri, stratejileri ve dikkat edilmesi gereken kritik noktaları detaylı şekilde ele alacağız.
İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk: Yasal Çerçeve
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi, iş hukukunda zorunlu arabuluculuğun temel yasal dayanağını oluşturmaktadır. Bu düzenlemeye göre, kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuk son tutanağı eklenmeden açılan davalar, mahkeme tarafından dava şartı yokluğundan usulden reddedilmektedir.
Zorunlu arabuluculuğun iş hukukuna getirilmesinin temel amacı, iş mahkemelerinin aşırı iş yükünü hafifletmek ve tarafların daha hızlı, daha ekonomik bir şekilde uyuşmazlıklarını çözmelerini sağlamaktır. Uygulamada bu sistem oldukça başarılı sonuçlar vermekte olup, iş uyuşmazlıklarında anlaşma oranı yüzde 65 ila 70 arasında seyretmektedir.
Önemli: 7036 sayılı Kanun m.3 hükmü emredici niteliktedir. Arabuluculuğa başvurmadan doğrudan iş mahkemesine dava açılması halinde, mahkeme davacıya arabuluculuğa başvurması için bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde arabuluculuk son tutanağı sunulmazsa dava usulden reddedilir.
Arabuluculuğa Tabi İş Uyuşmazlıkları
İş hukukunda zorunlu arabuluculuk kapsamına giren uyuşmazlıklar oldukça geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Aşağıdaki tabloda, arabuluculuğa tabi olan başlıca iş uyuşmazlıkları ve bunların yasal dayanakları gösterilmiştir:
| Uyuşmazlık Türü | Açıklama | Yasal Dayanak |
|---|---|---|
| Kıdem Tazminatı | İş sözleşmesinin belirli koşullarla sona ermesi halinde işçiye ödenmesi gereken tazminat | 1475 s. Kanun m.14 |
| İhbar Tazminatı | İş sözleşmesinin bildirim süresine uyulmadan feshedilmesi halinde ödenen tazminat | 4857 s. Kanun m.17 |
| Fazla Mesai Ücreti | Haftalık 45 saati aşan çalışmalar için ödenmesi gereken ek ücret | 4857 s. Kanun m.41 |
| Yıllık İzin Ücreti | Kullandırılmayan yıllık ücretli izin karşılığı ödenen ücret | 4857 s. Kanun m.59 |
| AGİ (Asgari Geçim İndirimi) | İşçiye ödenmesi gereken asgari geçim indirimi alacağı | 193 s. GVK m.32 |
| Maaş (Ücret) Alacağı | Ödenmeyen veya eksik ödenen aylık ücret alacağı | 4857 s. Kanun m.32 |
| İşe İade Talebi | Geçersiz fesih iddiasıyla işe iadesini isteyen işçinin talebi | 4857 s. Kanun m.20 |
| Ulusal Bayram ve Tatil Ücreti | Resmi tatillerde çalışan işçinin ek ücret alacağı | 4857 s. Kanun m.47 |
| Hafta Tatili Ücreti | Hafta tatilinde çalıştırılan işçinin ücret alacağı | 4857 s. Kanun m.46 |
| Kötüniyet Tazminatı | İş güvencesi kapsamı dışındaki işçinin kötüniyetli fesih nedeniyle tazminat talebi | 4857 s. Kanun m.17/6 |
Yukarıdaki tabloda sayılan alacak ve tazminat kalemleri, en sık karşılaşılan iş uyuşmazlıklarını oluşturmaktadır. Bunların dışında, iş sözleşmesinden kaynaklanan diğer alacak ve tazminat talepleri de (örneğin ayrımcılık tazminatı, sendikal tazminat gibi) zorunlu arabuluculuk kapsamındadır.
İşe İade Davasında Arabuluculuk: Özel Kurallar
İşe iade davası, iş güvencesi kapsamındaki bir işçinin iş sözleşmesinin geçerli bir neden olmaksızın feshedildiğini ileri sürerek, feshin geçersizliğinin tespiti ve işe iadesini talep ettiği davadır. İşe iade davasının arabuluculuk sürecinde birtakım özel kuralları bulunmaktadır.
İşe İade Arabuluculuğunda Süre
İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve geçirilmesi halinde işçi işe iade hakkını kaybeder. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması halinde ise, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılması gerekir.
Kritik Süre Uyarısı: Fesih bildiriminden itibaren 1 aylık arabuluculuk başvuru süresi ve arabuluculuk son tutanağından itibaren 2 haftalık dava açma süresi hak düşürücü sürelerdir. Bu sürelerin kaçırılması halinde işe iade talebi ileri sürülemez. Fesih bildirimini aldığınız anda derhal bir avukata danışmanızı öneririz.
İşe İade Arabuluculuk Anlaşması
İşe iade talebiyle yapılan arabuluculukta taraflar anlaşmaya varırsa, anlaşma belgesinde aşağıdaki hususların açıkça belirtilmesi zorunludur:
- İşe başlatma tarihi: İşçinin hangi tarihte işe başlatılacağı net olarak yazılmalıdır
- İşe başlatmama tazminatı: İşverenin işçiyi işe başlatmaması halinde ödenecek tazminat tutarı belirlenmeli ve anlaşma belgesine yazılmalıdır
- Boşta geçen süre ücreti: Fesih tarihinden işe başlama tarihine kadar geçen süre için işçiye ödenecek ücret ve diğer haklar belirtilmelidir
Bu hususlardan herhangi birinin anlaşma belgesinde yer almaması halinde, anlaşma sağlanamamış sayılır ve son tutanak buna göre düzenlenir. Bu düzenleme, işçinin haklarının korunması açısından son derece önemlidir.
Pratik Bilgi: İşe iade arabuluculuğunda anlaşma sağlanması halinde, işe başlatmama tazminatı en az 4 aylık, en fazla 8 aylık brüt ücret tutarında; boşta geçen süre ücreti ise en fazla 4 aylık ücret ve diğer haklar tutarında belirlenmelidir. Bu sınırlar emredici niteliktedir.
Arabuluculuğa Tabi Olmayan İş Uyuşmazlıkları
Her iş uyuşmazlığı zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir. Aşağıdaki uyuşmazlıklar, nitelikleri gereği zorunlu arabuluculuğa tabi tutulmamıştır:
- İş kazası tazminatı davaları: İş kazası sonucu meydana gelen maddi ve manevi tazminat talepleri, sosyal güvenlik hakkının korunması amacıyla arabuluculuk kapsamı dışındadır
- Meslek hastalığı tazminatı davaları: İşçinin mesleği nedeniyle yakalandığı hastalıktan kaynaklanan tazminat talepleri arabuluculuğa tabi değildir
- SGK rücu davaları: Sosyal Güvenlik Kurumu'nun iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle işverene rücu ettiği davalar arabuluculuk kapsamı dışındadır
- Hizmet tespit davaları: Sigortasız çalışma dönemlerinin tespitine yönelik davalar, kamu düzenini ilgilendirdiğinden arabuluculuğa tabi değildir
- Sendikal haklar ve grev-lokavt uyuşmazlıkları: Toplu iş hukukuna ilişkin bu uyuşmazlıklar zorunlu arabuluculuk kapsamına girmez
Dikkat: İş kazası veya meslek hastalığından doğan tazminat talepleri ile bunlara bağlı SGK rücu davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Ancak bu uyuşmazlıklarda taraflar isterlerse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir. İş kazası tazminat süreciniz hakkında detaylı bilgi için İş Kazası Tazminat Rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Arabuluculuk Başvuru Süreci: Adım Adım
İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk başvurusu belirli bir prosedüre tabidir. Sürecin her aşamasını doğru yönetmek, haklarınızın korunması açısından büyük önem taşır.
1. Adım: Yetkili Arabuluculuk Bürosunun Belirlenmesi
Arabuluculuk başvurusu, karşı tarafın (davalının) yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki Adliye Arabuluculuk Bürosu'na yapılır. Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne başvurulur.
2. Adım: Başvuru Dilekçesinin Hazırlanması
Başvuru dilekçesinde; başvuranın ve karşı tarafın ad-soyad, T.C. kimlik numarası, adres ve iletişim bilgileri ile uyuşmazlığın konusu açıkça belirtilmelidir. Birden fazla alacak kalemi varsa (kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai gibi) hepsinin dilekçede sayılması önerilir.
3. Adım: Arabulucunun Atanması
Arabuluculuk bürosu, sicile kayıtlı arabulucular arasından bir arabulucu atar. Taraflar dilerlerse üzerinde anlaştıkları bir arabulucuyu da belirleyebilir. Atama işlemi genellikle başvuru tarihinde veya ertesi iş günü yapılır.
4. Adım: Tarafların Davet Edilmesi
Görevlendirilen arabulucu, taraflarla iletişime geçerek toplantı günü, saati ve yeri hakkında bilgilendirir. Arabulucu, her türlü iletişim aracını (telefon, e-posta, kısa mesaj) kullanarak taraflara ulaşmaya çalışır.
5. Adım: İlk Toplantı
İlk toplantıda arabulucu, süreci ve kuralları taraflara açıklar. Gizlilik ilkesi, sürecin gönüllülüğü, tarafların eşitliği gibi temel prensipler hatırlatılır. Ardından taraflardan uyuşmazlık konusundaki görüşleri alınır.
6. Adım: Müzakere ve Sonuç
Taraflar, arabulucunun yönetiminde uyuşmazlık konularını müzakere eder. Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi, sağlanamazsa son tutanak düzenlenir. Son tutanağın bir örneği, dava açılırken mahkemeye sunulmak üzere taraflara verilir.
İş Arabuluculuğunda Süreler
İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk süreci, belirli yasal süreler çerçevesinde yürütülür. Bu sürelere uyulması hem arabulucu hem de taraflar açısından zorunludur.
| Süre Konusu | Süre | Açıklama |
|---|---|---|
| Arabuluculuk faaliyetinin tamamlanması | 3 hafta | Arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren |
| Zorunlu hallerde uzatma | + 1 hafta | Arabulucu tarafından zorunlu hallerde en fazla 1 hafta uzatılabilir |
| İşe iade başvuru süresi | 1 ay | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren (hak düşürücü) |
| İşe iade davası açma süresi | 2 hafta | Son tutanağın düzenlenmesinden itibaren (hak düşürücü) |
| Zamanaşımı (işçi alacakları) | 5 yıl | İş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren |
Arabuluculuk sürecinin başlaması, zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri durdurur. Bu nedenle arabuluculuk sürecinde geçen süreler, zamanaşımı hesabında dikkate alınmaz. Ancak arabuluculuğun sona ermesinden sonra süreler kaldığı yerden işlemeye devam eder.
İlk Toplantıya Katılmamanın Yaptırımları
Zorunlu arabuluculukta ilk toplantıya katılmamak, ciddi mali ve hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Kanun koyucu, arabuluculuk sürecinin işlevsel olabilmesi için önemli yaptırımlar öngörmüştür.
- Yargılama giderleri yaptırımı: Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir. Bu taraf, dava sonunda haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin tamamını ödemek zorunda kalır
- Vekalet ücreti yaptırımı: İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf lehine, dava sonunda vekalet ücretine hükmedilmez
- Her iki tarafın katılmaması: Her iki tarafın da ilk toplantıya katılmaması halinde, açılacak davada tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır
Uyarı: İlk toplantıya katılmama yaptırımı, yalnızca ilk oturum için geçerlidir. İlk toplantıya katılan ancak sonraki oturumlara katılmayan taraf için bu yaptırım uygulanmaz. Bununla birlikte, arabuluculuk sürecini ciddiye almak ve tüm toplantılara katılmak, hem hukuki hem de stratejik açıdan önemlidir.
İşçi ve İşveren Açısından Arabuluculuk Stratejileri
İşçi İçin Stratejiler
- Alacak kalemlerini net hesaplayın: Arabuluculuk toplantısına gitmeden önce kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ücreti gibi tüm alacak kalemlerinizi detaylı şekilde hesaplatın
- Delillerinizi toplayın: Bordro, banka hesap dökümü, mesaj ve e-posta yazışmaları, tanık bilgileri gibi delillerinizi arabuluculuk öncesinde hazır bulundurun
- Alt sınırınızı belirleyin: Müzakereye girmeden önce kabul edebileceğiniz minimum tutarı avukatınızla birlikte belirleyin
- Dava risklerini değerlendirin: Arabuluculukta anlaşamamanız halinde dava sürecinin ne kadar süreceğini, masrafları ve belirsizlikleri göz önünde bulundurun
- Avukatla temsil edilin: Arabuluculuk sürecinde avukat zorunlu olmasa da, haklarınızın tam olarak korunması için mutlaka bir iş hukuku avukatıyla birlikte katılmanızı öneririz
İşveren İçin Stratejiler
- Fesih dosyasını hazırlayın: Fesih gerekçesini destekleyen tüm belgeleri (tutanaklar, savunma yazıları, performans değerlendirmeleri) dosyalayın
- Mali analiz yapın: İşçinin taleplerinin hukuki karşılığını, olası dava maliyetini ve arabuluculukta anlaşmanın maliyet avantajını karşılaştırın
- Uzlaşmaya açık olun: Arabuluculuğun anlaşmayla sonuçlanması, uzun ve maliyetli dava sürecinden kurtulmanızı sağlar
- SGK bildirimlerini kontrol edin: İşçinin sigorta kayıtları, SGK bildirimleri ve bordro bilgilerinin tutarlılığını sağlayın
- Toplu uyuşmazlıklara dikkat edin: Birden fazla işçiyle benzer uyuşmazlıklarınız varsa, emsal teşkil edecek anlaşmalar konusunda dikkatli olun
Arabuluculuk Toplantısına Hazırlık: Gerekli Belgeler
Arabuluculuk toplantısına iyi hazırlanmak, sürecin başarılı bir şekilde sonuçlanması için kritik öneme sahiptir. İşçi ve işveren tarafının toplantıya getirmesi gereken temel belgeler şunlardır:
İşçinin Hazırlaması Gereken Belgeler
- İş sözleşmesi (varsa yazılı sözleşme)
- Maaş bordroları veya banka hesap dökümleri
- SGK hizmet dökümü (e-Devlet üzerinden alınabilir)
- Fesih bildirimi (işe iade taleplerinde)
- Fazla mesai yapıldığını gösteren belgeler (puantaj kayıtları, mesaj/e-posta yazışmaları)
- Yıllık izin kullanımına ilişkin belgeler
- İbraname (varsa imzalanmış ibraname)
- Alacak hesaplama tablosu
İşverenin Hazırlaması Gereken Belgeler
- İşçinin özlük dosyası
- İş sözleşmesi ve ekleri
- SGK bildirgeleri ve işe giriş-çıkış bildirimleri
- Maaş bordroları ve ödeme belgeleri
- Fesih bildirimi ve fesih gerekçesini destekleyen belgeler
- Tutanaklar, savunma isteme yazıları, uyarı yazıları
- İbraname (varsa)
- Yıllık izin defteri veya kayıtları
Tavsiye: Arabuluculuk toplantısına gitmeden önce tüm alacak kalemlerinizi brüt ve net olarak hesaplatmanız büyük avantaj sağlar. Hesaplama tablosunu karşı tarafa sunmak, müzakerelerin somut zemine oturmasını kolaylaştırır. Susal Hukuk Bürosu olarak müvekkillerimiz için detaylı alacak hesaplama raporu hazırlıyoruz.
Anlaşma Belgesi ve İbraname Farkı
Uygulamada sıklıkla karıştırılan iki kavram olan arabuluculuk anlaşma belgesi ile ibraname arasında önemli farklar bulunmaktadır. Bu farkları bilmek, haklarınızı korumak açısından büyük önem taşır.
| Özellik | Arabuluculuk Anlaşma Belgesi | İbraname |
|---|---|---|
| Hukuki Nitelik | İlam niteliğinde belge (avukatlar imzalamışsa) | Adi yazılı belge |
| İcra Edilebilirlik | Doğrudan ilamlı icra takibi yapılabilir | Doğrudan icra takibi yapılamaz |
| Düzenleyen | Arabulucu ve taraflar birlikte | İşveren tarafından hazırlanır, işçi imzalar |
| Geçerlilik Koşulu | Tarafların ve arabulucunun imzası yeterli | İş sözleşmesi sona erdikten en az 1 ay sonra imzalanmalı, hak edişin yazılması zorunlu |
| İptal | Çok sınırlı nedenlerle iptal edilebilir (irade fesadı gibi) | Daha geniş nedenlerle geçersiz sayılabilir |
| Güvenilirlik | Yüksek (tarafsız arabulucu gözetiminde) | Düşük (işveren baskısıyla imzalanma riski) |
İbraname konusunda dikkat edilmesi gereken en önemli husus, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 420. maddesidir. Buna göre; ibranamenin iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay sonra yazılı olarak düzenlenmesi, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, ödemenin hak tutarına nazaran noksansız yapılmış olması ve ödemenin banka kanalıyla gerçekleştirilmesi gerekir. Bu koşulları taşımayan ibraname kesin olarak hükümsüzdür.
Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İcra Edilebilirliği
Arabuluculuk anlaşma belgesi, 6325 sayılı Kanun uyarınca özel bir icra edilebilirlik rejimine tabidir. İcra edilebilirlik açısından iki farklı durum söz konusudur:
- Taraflar ve avukatları birlikte imzalamışsa: Anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Doğrudan ilamlı icra takibi başlatılabilir. Bu nedenle arabuluculuk toplantısına mutlaka avukatla katılmanız önerilir
- Avukat imzası yoksa: Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi gerekir. İş uyuşmazlıklarında bu şerhi, asıl uyuşmazlık hakkındaki görev ve yetki kurallarına göre belirlenecek olan iş mahkemesi verir
İcra edilebilirlik şerhi, çekişmesiz yargı işi olarak incelenir ve taraflar dinlenmeden dosya üzerinden karara bağlanır. Mahkeme, yalnızca anlaşma belgesinin hukuka ve ahlaka aykırı olup olmadığını ve cebri icraya elverişli olup olmadığını denetler.
Grup (Toplu) İş Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk
Bir işyerinde birden fazla işçinin aynı veya benzer taleplerle arabuluculuğa başvurması halinde, toplu iş uyuşmazlığı söz konusu olur. Bu durum özellikle toplu işten çıkarmalarda, ücret gecikme veya eksik ödeme durumlarında ve işyeri kapanmalarında sıkça karşılaşılan bir durumdur.
Toplu iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk sürecine ilişkin önemli hususlar şunlardır:
- Ortak arabulucu: Birden fazla işçi, aynı arabulucu nezdinde birlikte başvuruda bulunabilir. Bu durum hem sürecin hızlanmasını hem de maliyetlerin düşmesini sağlar
- Bireysel anlaşma: Toplu başvurularda bile her bir işçi için ayrı anlaşma belgesi düzenlenmeli, her işçinin bireysel hakları korunmalıdır
- Emsal etki: Aynı işverenle yapılan ilk anlaşma, sonraki müzakerelerde emsal teşkil edebilir. Bu nedenle işveren, ilk anlaşma koşullarını dikkatli belirlemelidir
- Sendika temsilcisi: Sendikalı işçiler için sendika temsilcisinin sürece katılımı, müzakerelerde önemli avantaj sağlayabilir
İş Arabuluculuğunda Avukat Zorunluluğu
Arabuluculuk sürecinde avukatla temsil edilme zorunluluğu bulunmamaktadır. Taraflar, arabuluculuk görüşmelerine bizzat katılabilir. Ancak pratikte avukat desteği almanın büyük avantajları vardır:
- Hukuki değerlendirme: Avukat, işçinin veya işverenin hukuki durumunu doğru değerlendirir ve gerçekçi beklentiler oluşturur
- Alacak hesaplama: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai gibi alacakların doğru hesaplanması teknik bilgi gerektirir
- Müzakere gücü: Profesyonel bir avukat, müzakere sürecinde müvekkilinin çıkarlarını daha etkin savunur
- İcra edilebilirlik: Avukatların anlaşma belgesini imzalaması, belgenin doğrudan ilam niteliğinde belge sayılmasını sağlar
- Hak kaybı önleme: Avukat, işçinin farkında olmadığı alacak kalemlerini tespit eder ve hak kaybını önler
Susal Hukuk Bürosu Tavsiyesi: Arabuluculuk sürecinde avukat zorunluluğu olmasa da, özellikle işe iade taleplerinde ve yüksek tutarlı alacak uyuşmazlıklarında mutlaka bir iş hukuku avukatından destek alınması önerilir. Arabuluculuk anlaşma belgesi imzalandıktan sonra geri dönüşü çok zordur.
Arabuluculuk Ücretinin Kim Tarafından Ödeneceği
Arabuluculuk ücretinin nasıl ve kim tarafından karşılanacağı, anlaşma sağlanıp sağlanmamasına göre farklılık gösterir:
Anlaşma Sağlanamazsa
Zorunlu arabuluculukta tarafların anlaşamaması halinde, arabuluculuk faaliyetinin ilk iki saatlik ücreti Hazine tarafından karşılanır. İki saati aşan kısım için arabulucu, taraflardan ücret talep edemez. Dolayısıyla anlaşma sağlanamazsa taraflar herhangi bir arabuluculuk ücreti ödemez.
Anlaşma Sağlanırsa
Tarafların anlaşması halinde, arabuluculuk ücreti Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir. Ücret, anlaşılan miktar üzerinden tarifedeki oranlar uygulanarak hesaplanır. Kural olarak ücret taraflarca eşit olarak paylaşılır, ancak taraflar aralarında farklı bir paylaşım da kararlaştırabilir.
| Anlaşma Tutarı | Arabuluculuk Ücreti Oranı |
|---|---|
| İlk 100.000 TL için | %6 |
| 100.001 - 500.000 TL arası | %5 |
| 500.001 - 1.000.000 TL arası | %4 |
| 1.000.001 - 5.000.000 TL arası | %3 |
| 5.000.001 TL ve üzeri | %2 |
Arabuluculuk ücretinin KDV'ye tabi olduğu ve bu tutarın ücretin üzerine ekleneceği unutulmamalıdır. Ayrıca uygulamada işverenin arabuluculuk ücretinin tamamını veya büyük kısmını karşılamayı kabul etmesi, anlaşma olasılığını artırabilmektedir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. İş arabuluculuğunda anlaşamazsam ne olur?
Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa, arabulucu tarafından son tutanak düzenlenir. Bu son tutanağı mahkemeye sunarak iş mahkemesinde dava açabilirsiniz. Son tutanağın düzenlenmesi, dava açma hakkınızı etkilemez; aksine dava şartını yerine getirdiğinizi kanıtlar. Anlaşamama halinde arabuluculuk ücreti Hazine tarafından karşılandığından, herhangi bir ücret ödemezsiniz.
2. Arabuluculukta anlaşılan tutardan vergi kesilir mi?
Arabuluculukta anlaşılan işçi alacaklarından vergi ve SGK primi kesintisi yapılıp yapılmayacağı, alacağın türüne göre değişir. Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisna olup SGK primi kesilmez. Ancak ihbar tazminatından gelir vergisi kesilir. Fazla mesai, ücret alacağı gibi kalemlerden ise hem gelir vergisi hem de SGK primi kesilmesi gerekir. Bu nedenle anlaşma belgesinde brüt ve net tutarların ayrı ayrı belirtilmesi, vergi ve prim kesintilerinin kimin tarafından yapılacağının açıkça yazılması büyük önem taşır.
3. İşe iade arabuluculuğunda süre kaçırılırsa ne olur?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 aylık süre içinde arabuluculuğa başvurmazsanız, işe iade talebinizi tamamen kaybedersiniz. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve hakim tarafından resen dikkate alınır. Süre kaçırıldığında işe iade davası açılamaz. Ancak kıdem tazminatı, ihbar tazminatı gibi diğer alacak kalemleri için 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde ayrıca dava açmanız mümkündür.
4. Arabuluculuk toplantısına işveren yerine vekili katılabilir mi?
Evet, arabuluculuk toplantısına tarafların bizzat katılması zorunlu değildir. İşveren adına avukat, insan kaynakları müdürü veya noter onaylı vekaletname ile yetkilendirilmiş herhangi bir kişi toplantıya katılabilir. Ancak vekilin, anlaşma yapma ve anlaşma belgesini imzalama konusunda yetkilendirilmiş olması gerekir. Yetki belgesi olmayan bir vekilin katılımı, işverenin toplantıya katılmadığı şeklinde değerlendirilebilir.
5. Arabuluculukta anlaştıktan sonra anlaşmadan vazgeçebilir miyim?
Arabuluculuk anlaşma belgesi imzalandıktan sonra tek taraflı olarak vazgeçmek mümkün değildir. Anlaşma belgesi, ilam niteliğinde belge olup kesin hüküm etkisine sahiptir. Ancak çok sınırlı durumlarda, örneğin irade fesadı (hile, tehdit, zorlama), ehliyetsizlik veya anlaşmanın emredici hukuk kurallarına aykırı olması gibi hallerde, anlaşma belgesinin iptali için dava açılabilir. Bu nedenle anlaşma belgesini imzalamadan önce dikkatli değerlendirme yapılmalı ve avukat desteği alınmalıdır.
6. Birden fazla işçi aynı anda arabuluculuğa başvurabilir mi?
Evet, birden fazla işçi aynı işverene karşı birlikte arabuluculuğa başvurabilir. Bu durumda aynı arabulucu nezdinde toplu müzakere yapılabilir. Ancak her işçi için ayrı başvuru formu doldurulmalı ve süreç sonunda her işçi için ayrı anlaşma belgesi veya son tutanak düzenlenmelidir. Toplu başvuru, hem sürecin hızlanmasını hem de arabuluculuk maliyetlerinin düşmesini sağlar.
7. Online (çevrimiçi) arabuluculuk toplantısı geçerli midir?
Evet, arabuluculuk toplantıları Ses ve Görüntü Nakli Yoluyla (SEGBIS) veya diğer video konferans araçlarıyla çevrimiçi olarak yapılabilir ve tam hukuki geçerliliğe sahiptir. Özellikle tarafların farklı şehirlerde bulunduğu durumlarda online arabuluculuk büyük kolaylık sağlar. Arabulucu, tarafların rızasını alarak toplantıyı online olarak düzenleyebilir. Anlaşma belgesi ise güvenli elektronik imza ile veya fiziksel olarak imzalanabilir.
8. Arabuluculukta beyan ettiğim bilgiler dava aşamasında aleyhime kullanılabilir mi?
Hayır, arabuluculuk sürecinde taraflarca ileri sürülen görüşler, teklifler ve beyanlar gizlilik ilkesi kapsamındadır ve mahkemede delil olarak kullanılamaz. 6325 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca, arabuluculuk sürecindeki tüm bilgi ve belgeler gizlidir. Taraflardan biri bu gizlilik kuralını ihlal ederse, karşı tarafın uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlü olur. Bu nedenle arabuluculuk sürecinde açık ve samimi bir müzakere ortamı oluşturulabilir.
9. Arabuluculuk anlaşma belgesinde faiz talep edilebilir mi?
Evet, arabuluculuk anlaşma belgesinde faiz konusu da düzenlenebilir. Taraflar anlaşmaya varırken, ödemenin taksitli yapılması halinde taksitlere faiz işletilmesini veya geç ödeme halinde gecikme faizi uygulanmasını kararlaştırabilir. Ayrıca anlaşma tutarının belirlenmesinde, dava açılsaydı talep edilecek faiz miktarının da hesaba katılması, işçi açısından önemli bir müzakere noktasıdır.
10. İşveren arabuluculuk anlaşmasına rağmen ödeme yapmazsa ne olur?
Arabuluculuk anlaşma belgesi, taraflar ve avukatları tarafından imzalanmışsa ilam niteliğindedir. Bu durumda doğrudan ilamlı icra takibi başlatarak ödemenin zorla tahsilini sağlayabilirsiniz. İlamlı icra takibinde borçluya (işverene) icra emri tebliğ edilir ve 7 gün içinde ödeme yapmazsa malvarlığına haciz konulabilir. Avukat imzası bulunmayan anlaşma belgesi için ise önce mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması, ardından ilamlı icra takibi yapılması gerekir.
Sonuç
İş hukuku uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk, hem işçi hem de işveren açısından önemli avantajlar sunan etkili bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Dava sürecine göre çok daha hızlı, ekonomik ve pratik olan arabuluculuk, tarafların karşılıklı müzakereyle adaletli bir çözüme ulaşmasını sağlamaktadır.
Arabuluculuk sürecinde başarılı olmak için; sürelere dikkat etmek, gerekli belgeleri eksiksiz hazırlamak, alacak hesaplamalarını doğru yapmak ve profesyonel avukat desteği almak büyük önem taşır. Özellikle işe iade taleplerinde hak düşürücü sürelerin kaçırılmaması hayati bir konudur.
Arabuluculuk anlaşma belgesinin ilam niteliğinde olması ve doğrudan icra edilebilir olması, bu sürecin güvenilirliğini artıran en önemli faktörlerden biridir. Ancak anlaşma belgesinin imzalanmasından sonra geri dönüşün çok zor olduğu unutulmamalı ve imza öncesinde anlaşma koşulları titizlikle değerlendirilmelidir.
Susal Hukuk Bürosu olarak, iş arabuluculuğu sürecinde müvekkillerimize kapsamlı hukuki destek sunmaktayız. İşçi ve işveren tarafı fark etmeksizin, arabuluculuk öncesi hazırlık, alacak hesaplama, müzakere stratejisi belirleme ve arabuluculuk toplantısında temsil hizmetlerimiz hakkında detaylı bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.